Sosyal Bilişsel Kurama Göre Çocuklarda Saldırganlık

0

insanın davranışlarını anlayabilmek için hem bireyi (geçmiş öğrenme ve tecrübelerini) hemde çevresini göz önünde bulundurmak gerekir (Mearns, 2004)

 

Sosyal Bilişsel kurama göre saldırganlık doğuştan gelen bir özellik olarak görülmez. insanlar saldırganlık içgüdüsü ile doğmazlar, insanların kime, ne zaman ne ölçüde saldırgan davranış sergileyeceğini öğrenme yaşantıları tayin eder. Bu kurama göre diğer tüm davranışlarımızın öğrenilmesi gibi saldırgan davranışın öğrenilmesi de temel olarak 2 şekilde olur Edimsel Koşullama ve Taklit-Model Alma.

Bir davranışın tekrarlama olasılığı ya da sıklığı kendi yarattığı sonuçlar tarafından kontrol edilmesine/tayin edilmesine edimsel koşullanma adı verilir. Yani davranış yapıldıktan sonra sonuç olumluysa pekiştirilmiş olur, bu durumda tekrarlama olasılığı artar, cezayla sonuçlanırsa tekrarlama olasılığı azalır.

Bu temel bilgiler çerçevesinde bir çocuğun saldırgan davranışları nasıl öğrendiğini biraz açalım

Öncelikle çocuğun saldırgan davranışıyla bir şey elde etmesine izin verilmesi saldırgan davranışın pekiştirilmesine neden olur.

Saldırganlık sosyalleşme süreci içerisinde ebeveynlerin ve çocuğun yakın çevresinin bilerek ya da bilmeyerek saldırgan davranışı pekiştirmesi yoluyla öğrenilir.

Diyelim ki kardeşinin elinden oyuncağını almak isteyen bir çocuk kardeşi vermediğinde tokat atıp alırsa ebeveyn de buna müsaade ederse çocuğun saldırgan davranışı pekiştirilmiş olur artık çocuk benzer durumlarda istediğine ulaşmak için davranışı tekrar edecektir.

Bazen de ebeveynler özellikle babalar çocuğun saldırgan davranışını pekiştirirler “oğlum amcana bir küfür et” “ aslan oğlum kodumu oturtur”

Sosyal öğrenme kuramlarına göre saldırganlık başlangıçta ana baba ile pekiştirilir ve çocuğun davranış dağarcığına girer. Saldırgan davranışın edinilmesinde ebeveyn dışında etkili olan bir başka mekanizma “sosyal pekiştireçler”dir, yani çocuğun sosyal çevresi, genellikle okulda yapılan araştırmalar saldırgan çocukların daha popüler olduğunu daha fazla arkadaş edindiğini ve daha prestijli olduğunu göstermiştir. Buraya kadar anlattığımız saldırganlığı öğrenme yoluna sosyal bilişsel kuramda edimsel koşullama denir yani çocuğun saldırgan davranışı öğrenmesi ve bir çözüm yolu olarak görmesi saldırgan davranışı gerçekleştirdikten sonra elde ettiği kazanımlardır. Davranışın sonunda gerçekleşen (çocuk için)olumlu/istendik sonuç nedeniyle bu davranışı yapmayı öğrenir ve tekrarlar.

Çocuğun saldırgan davranışı öğrenip sergilemesinin bir diğer yolu da taklit-model almadır.

Çocuklarını fiziksel olarak cezalandıran ebeveynlerin çocukları neden yetişkinlikte saldırgan oluyorlar.

Çocuk anne babasını model alıyor, ebeveynler farkında olmadan çocuklarına yol gösteriyor, saldırgan davranışla istediklerini elde edebileceklerini öğretiyorlar.

Genelde insanlar özelde çocuklar birçok davranışı diğer insanlar veya diğer bireyin davranışlarını gözlemleyerek öğrenir. Sosyal öğrenmede davranışı gözlemlenen bireye model adı verilir. Ebeveyn de özellikle baba da genel olarak saldırganlık söz konusuysa çocuk için saldırgan bir model olacaktır. Taklit gelişigüzel olmaz, çocuklar sevdiklerini veya sık görüştükleri kişileri daha çok taklit ederler.

Eğer saldırgan davranışlar öğreniliyorsa öğrenmeyi tersine çevirip ceza yoluyla azaltmamızda mümkün. Bunun için 2 tip ceza var bunlardan 1.si ortama hoşa gitmeyen bir uyarıcıyı sokmak açıklamak gerekirse istenmeyen davranışı ortadan kaldırmak için davranış gerçekleştiğinde olumsuz pekiştireçin verilmesi örneğin yaramazlık yapan bir çocuğun öğretmenin azarlaması ya da babasından tokat yemesi gibi.

2.tip ceza ise ortamdan (çocuk) için istenen/olumlu olan uyaranın ortadan kaldırılmasıdır. Örneklersek çocuğun istediği bir şeyden mahrum etmek veya ödevini yapmadığı için dışarı çıkmasına izin vermemek veya telefonunu, tabletini elinden almak gibi

1.tip ceza çocuğun istenmedik davranışını bastırmak için ona kalıcı bir hasar vermeden canını yakmaktır ve amacı kesinlikle istenmedik davranışı ortadan kaldırmak olmalıdır aksi durumda ebeveynin ya da öğretmenin hırslarını almak, sinirlerini boşaltmak için uyguladıkları ceza saldırgan bir davranıştır çünkü amacı istenmedik davranışı bastırmak değil zarar vermeye dönmüştür. Yapılan araştırmalarda ana- babalar tarafından fiziksel olarak cezalandırılan çocukların kendileri de yetişkinlik çağına geldiklerinde saldırganlığı bir sorunun çözümü olarak gördükleri gözlemlenmiştir.

Genellikle saldırgan davranışların azaltılmasında psikologların önerdiği yol 2. Tip cezanın kullanılmasıdır.(oyuncağını almak, odasına göndermek, dışarı çıkmasına izin vermemek..) ancak 2. Tip ceza kullanırken dikkat edilmesi gereken bir nokta vardır, ebeveynlerin, öğretmenlerin ceza olarak uyguladıkları şey aslında çocuk için istendik/olumlu bir pekiştireç olabilir örneğin öğretmenin kızıp cezalandırmak için “yoklama için imza attınız, isteyen çıkabilir” demesi, bu çocuk için pekiştireç olarak algılanabilir o zamanda verilen ceza saldırganlığı ortadan kaldırmaz.

 

 

Bir yorum bırakın