İzlenim Oluşturma

0

Bir birey hakkında edindiğimiz bilgileri tutarlı bir bütün oluşturacak şekilde düzenleyerek bu kişi hakkında bir kanaat edinme sürecidir.

Diğer insanlarla ilgili davranışlarımızı düzenlemek için, dış görünümden hareketle, kişinin bir takım özellikleri hakkında yordamada bulunma, davranışın nedenlerini ve duyguları anlama aşamaları izlenim oluşturma için tek başına yeterli değildir. Bu süreçlerde edindiğimiz bilgileri bir araya getirip kişi hakkında genel bir izlenim, genel bir bilgi edinmemiz gerekir.

İnsanlar genellikle daha önce edindikleri bilgileri bir araya getirirler, eğer arada bir boşluk, bilgi eksikliği varsa değişik yollarla bu boşluğu doldurup kişi hakkında genel bir izlenim oluştururlar.

İnsanların bir başkası hakkında edindikleri bilgileri bir araya getirerek genel bir izlenim oluştururken nasıl bir yol izlediklerini açıklamaya çalışan farklı görüşler vardır. Bu görüşlere İzlenim Oluşturma Modelleri denir. Varsayalım ki bir bireyin olumlu birkaç treyte (kişilik özelliği) sahip olduğu yolunda bilgi edindiniz, acaba bunları ne şekilde bir araya getirerek bir genel izlenim ouştururuz?

İzlenim Oluşturma Modelleri

Eklemeli Model:

Bir kişi hakkında izlenim oluştururken, bilgi edindiğimiz ya da çıkarsadığımız treytlerin  (treyt, kişiliğe temel özelliklerini veren davranış kalıpları, kişilik özellikleri) değerlerinin bir toplamı bizim nihai izlenimimizin olumluluğu ya da olumsuzluğu üzerinde katkısı bulunur.

Örneklersek; Bir kişi hakkında olumlu iki sıfat duyduk ya da biz çıkarsadık, bu kişinin çalışkan ve zeki olduğu yönünde. Bu sıfatlara dayanarak kişi hakkında izlenim oluşturacağımız zaman bir başka özelliği daha olduğunu fark ettik “arkadaş canlısı” acaba bu kişi hakkında oluşturacağımız izlenim daha olumluya mı gidecek? Yoksa daha az olumluya mı gidecek?

Var sayalım ki bu sıfatların bizim için aldığı değerler var çalışkan olmak çok önemli, rakamsal bir değer verirsek eğer (+10) değerinde, zeki olmak da çok önemli bizim için (+9) değerinde, arkadaş canlısı olmak o kadar önemli değil (+2) bu kişinin oluşturduğu nihai izlenim son sıfatın girmesiyle daha çok olumlu olduysa, (yani 10+9+2= 21 olarak değerlendirirsek)  bu modele sosyal psikolojide EKLEMELİ MODEL denir.

Ortalamalı Model:

Bir başka model ise ORTALAMALI MODEL. Bu modelde sonuçta oluşturacağımız izlenim  bilgi edindiğimiz veya çıkarsadığımız treytlerin olumluluk derecelerinin ortalamasına eşit olur. Bilgi edindiğimiz ya da çıkarsamada bulunduğumuz treytlerin değerlerinin toplamı, treytlerin sayısına bölünecek ve aslında son eklenen sıfat o kişi hakkında oluşturduğumuz izlenimin olumluluk değerini düşürecektir.

Aynı puanlama üzerinden gidersek 10+9+2=21\3=7 ye düşecektir.

Ağırlıklı Ortalama Model:

Günümüzde en fazla kabul gören model Anderson isimli sosyal psikoloğun AĞIRLIKLI ORTALAMA MODEL dir. Bu modele göre ise izlenim oluşturan bireyler (algılayanlar) ve treytler arasındaki farklılıkların da izlenime katkısı bulunur. Her sıfatın taşıdığı değer farklıdır her sıfat her özellik herkes için aynı ölçüde değerli değildir.  Bizim için çalışkan olmak çok değerli bir sıfat olarak algılanırken bir başkası için çok çalışkan olmak o kadar değerli bir sıfat değildir. Aynı zamanda bizde çalışkan olma sıfatı ile arkadaş canlısı olma sıfatına aynı değerde algılamayız.

İzlenim oluştururken 2  faktör öne çıkar

1-Treytlerin aldığı değerler bir kişiden bir başkasına göre değişir. Her insanın sıfatlara verdiği değer birbirinden farklıdır. Bireysel farklılıklar önemli rol oynar.

2-Bazı treytler diğer treytlere göre daha büyük önem taşır. Bir bireyin o treytlere sahip olması ya da olmaması algılayanı olumlu ya da olumsuz yönde etkiler.

Bir yorum bırakın