İzlenimlerde Farklılık Yaratabilecek Algılayan Ve Treyt Özellikleri

0

A-Algılayanın özellikleri

İnsanlar bir başkası hakkında edindikleri bilgileri bir araya getirerek diğer kişi hakkında genel bir izlenim oluştururlar.  Bir kişi hakkında edinilen bilgilerin aynı olması herkeste aynı izlenimin oluşmasını sağlamaz.

Edinilen bilgilerin aynı olmasına rağmen, oluşan izlenimlerin farklı olmasında algılayana ilişkin özelliklerde etkilidir.

Bu özellikler;

1- Şemalar: Herkesin insanlara ilişkin farklı şemaları vardır.  Herhangi bir kişi, durum, olay ya da nesneye ilişkin olarak bireyin kafasında yer alan bilgiler bütünüdür. Şemalar her şeyden önce dikkatimizi insanların hangi treytleri (kişilik özellikleri) üzerine yoğunlaştıracağımızı belirler ve o özelliklere bağlı izlenimler öne çıkar.

1.1-Gizil kişilik kuramları, şemalarımızın izlenimler üzerindeki bir diğer etkisi gizil kişilik kuramları yoluyla gerçekleşir. Gizil kişilik kuramları hangi treyt ya da davranış özelliklerini bir arada bulunacağına ilişkin sayıltılar olarak düşünebiliriz.

İnsanlarda hangi özelliklerin bir arada olacağına ilişkin beklentilerimiz (kilo ile neşe), her birimizin kendi yaşantılarımızla giden gizil kişilik kuramlarımız vardır.(kişide doğrudan gözlemediğimiz bizim olmasını beklediğimiz çıkarsamalarımız örneğin çalışkan kişinin hırslı olmasına inanabiliriz)

Hangi treytlerin olduğuna ilişkin varsayımlarımız bireylerin kişisel yaşantıları ile oluşur bazı gizil kişilik kuramı da kültürden kaynaklanır, büyük ölçüde bireyseldir.

1.2-Beklentiler. Şemalarımız izlenimlerimizi insanların nasıl davranacakları hakkında bazı beklentiler oluşturmamıza yol açarak ta etkiler.

Kelly’nin yapmış olduğu bir araştırmada, iki katılımcı gruba ders anlatacak misafir öğretim üyesi hakkında bilgi veriliyor. Ders verecek öğretim üyesi şu özelliklere sahip deniyor. İki guruba da öğretim üyesi hakkında aynı özellikler söylenirken bir tek özellik farklı söyleniyor bir gruba tüm özelliklerinin yanında soğuk bir kişi deniyor, diğer gruba aynı özellikleri söylenerek sıcak bir kişi sıfatı kullanılıyor. Sonuçta öğrencilerin aldıkları sıcak- soğuk tanımına göre öğretim üyesini değerlendirdiği görülüyor.

Ön bilgi yorumlarımızı etkiliyor soğuk dendiğinde farklı sıcak dendiğinde ise farklı değerlendiriyoruz.

2-Hale etkisi (halo, ayla); izlenim oluşturma da bir başka süreç. Belirli bir olumlu özelliğe sahip olan bireyin aslında o özellikle doğrudan ilgisi olmayan diğer özellikleri açısından da olumlu-olumsuz değerlendirme etkisine denir.

Örnek: Amiri tarafından saygılı olarak değerlendirilen bir memurun aynı zamanda çalışkan biri olarak ta değerlendirilmesi.

Bazı treytler’ in evrensel olarak izlenim üzerindeki etkisi farklı mıdır değil midir?

B-Treyt Farklılıkları

Oluşacak izlenimler üzerinde etkileri açısından algılayana ilişkin özelliklerin yanında, treytler arasında da farklılıklar vardır.

Terytlerin izlenim oluşturmada farklılıklara yol açan özellikleri;

1-Olumsuz treyt yanlılığı: Yapılan araştırmalar insanların bir kişi hakkında izlenim oluştururken olumsuz treytler olumlu treytler den daha fazla ağırlık veriyorlar olumsuz treyt daha fazla etki yaratıyor. Olumsuz treytlerin kişi hakkında daha fazla bilgi verdiğini düşünürüz, etkisi daha fazla.

2-Öncelik/sonralık etkisi: Önce verilen treytler mi daha etkili sonra verilen treytler mi daha etkili oluyor.

Yapılan araştırmalar da bir grup katılımcılara zeki, çalışkan, dürtüsel, eleştirel, kıskanç deniyor ikinci gruba tam tersinden başlayarak aynı sıfatlar söyleniyor sonuç iki grubun izlenimi tamamen farklı bir kişi hakkında ilk duyduğumuz sıfat diğer sıfatları o çerçevede değerlendirilmesine neden oluyor. Sonraki duyduğumuz sıfat ilk sıfat içinde değerlendiriliyor.

3- Merkezi treyt: Bazı treytler oluşacak olan izlenim açısından daha önemli ve daha belirleyici rol oynar.

Yapılan bir araştırmada, araştırmacı katılımcılara sıfat listesi veriyor zeki, yetenekli, çalışkan, sıcak, kararlı, pratik, tedbirli bu kişi ne gibi özelliklere sahip diye soruluyor ortadaki sıcak sıfatı diğer grupta soğuk olarak değiştiriliyor iki grubun oluşturduğu izlenim tamamen birbirinin zıttı.

Sıcak soğuk merkezi treyt mi diye araştırılıyor varılan sonuç sıcak ve soğuk tek başına merkezi değil içinde kullanıldığı ortama göre değişiyor.

Bir kişi hakkında oluşturulan ilk izlenimi değiştirmek oldukça zordur bunun nedenleri ise;

1-Doğrulama Yanlılığı: bir kişi hakkında bir izlenim oluşturduktan sonra bunu destekleyen kanıtlar ararız.

2-Kendini Gerçekleştiren Kehanet: Oluşturduğunuz izlenim karşıdaki kişiye nasıl davranacağımızı büyük ölçüde etkiliyor, karşıdaki kişi de bizim davranışımızı algılayıp ona göre tepkide bulunuyor böylelikle başlayan zincir o kişi ile ilişkilerimizi önemli ölçüde belirliyor.

Özetle, İzlenim davranışımızı etkiliyor, karşıdaki bizim davranışımıza göre davranıyor bir döngü oluşuyor.

 

 

 

Resim Gerd Altmann tarafından Pixabay‘a yüklendi

Bir yorum bırakın