Kişiler Arası Çekicilik ve İlişkiler

0

İnsanlar genellikle diğer insanlarla birlikte olmayı tercih eder, bu evrim süreci içerisinde tek başına olma yerine grup içinde olmanın hayatta kalma ve gen aktarma şansını artırma nedeniyle gelişen bir ait olma ihtiyacından kaynaklanır. Ayrıca belirsizlik ve korkulan durumlarda bu ihtiyacı artırır.

İnsanların yalnız olmaktan çok diğer insanlarla birlikte olmanın temelinde diğer insanlarla anlamlı ve ödüllendirici ilişki kurma isteği (bağlanma ihtiyacı) yatar

Diğer insanlarla ilişki kurmak istemekle birlikte, bu gelişigüzel kişilerle değil kendilerinin tercih ettiği kişilerle ilişki kurma ve sürdürme isteğidir. Seçici ilişki kurma istekliliği sosyal psikolojide kişiler arası çekicilik başlığı altında incelenir.

Aşk sevgi nefret gibi öznel gibi görünen duygular aslında kişiler arası ilişkilerin en önemli belirleyicilerinden olduğu için sosyal psikolojinin ilgi alanına girer.

Sosyal psikologlar tarafından çekicilik bir tutum olarak ele alınır ve bir bireyin bir başka bireye olumlu tepki verme eğilimi olarak tanımlanır. Bu eğilim karşıdaki kişinin özelliklerini olumlu değerlendirme, olumlu duygular besleme ve o kişiye karşı olumlu davranışlar sergileme olmak üzere üç bileşeni içerir. Olumlu değerlendirme bilişsel bileşene, olumlu duygular besleme duygusal bileşene, olumlu davranış davranışsal bileşene işaret eder.

Sevgi, saygı, aşk olmak üzere üç tür çekicilik ayrımı yapılmaktadır.

İlişkilerin Gelişmesi

Sosyal Psikolojide iki birey arasında ilişkinin gelişmesi 1- ilişkilerin başlaması, 2-birbirini tanıma evresi ve 3-yakın ilişki aşaması olarak ayrılmaktadır.

Bu yazımızda ilişkilerin başlama aşamasını ele alacağız.

İlişkilerin Başlama Aşaması

İki kişinin birbirinin farkına varıp etkileşime girmesine katkıda bulunan (çekiciliği artıran) 2 faktör vardır.

1-Fiziksel  (mekânsal) yakınlık 2- Fiziksel çekicilik

1- Fiziksel yakınlık. Kiminle ilişkiye gireceğini belirleyen en güçlü faktör.

Kişiler arası ilişkiler kavramı genellikle karşı cins olarak adlandırılmakla birlikte burada romantik arkadaşlık, kardeşlik, ana baba ilişkisi gibi tüm ilişki türlerini kapsamaktadır.

Fiziksel yakınlık potansiyel olarak aralarında ilişki kurabilecek kişiler arasında en güçlü faktördür, ilişkinin başlamasına düşünülenden daha çok katkı sağlar.

Fiziksel yakınlığın çekiciliğe yol açmasının temelinde yatan nedenler

a-aşina olma

b-sık görme etkisi,

c-ulaşılabilirlik

d-düşük bedelle etkileşime girme

e-etkileşime girme beklentisi

a-Aşinalık, fiziksel yakınlık sürekli karşılaşma nedeniyle aşinalık sağlar, insanlar aşina oldukları kişi ve nesneleri daha olumlu olarak kabul eder.

İnsanlar aşina oldukları kişileri neden daha çekici görür, olumlu değerlendirir? Evrim kuramcılarına göre kişiler aşina olunan kişi veya nesnelerin tehlikeli olup olmadığı konusunda bilgiye sahiptir. Aşina olmadıkları nesne ve kişiler ise her an potansiyel tehlike oluşturabilir. Bu nedenle hayatta kalma güdüsüyle aşina olmadıkları şeylere, canlı ya da cansız uzak, aşina olduklarına ise daha yakın dururlar.

b- Sık görme etkisi fiziksel yakınlığın çekiciliğe yol açma nedenlerinden bir diğeri, bu hipoteze göre insanlar bir nesne ya da kişiyi sık gördükleri takdirde olumlu ya da çekici olarak görmeye başlarlar.

Sosyal Psikolog Zajonc yaptığı deneyle yalın sık görmenin etkisini ortaya koymuştur.

Zajonc’un yaptığı deneyde katılımcılara bir tanışıklığın etkisini ortadan kaldırmak için daha önce görmedikleri Türkçe ve Çince kelimeleri farklı sayılarda gösterilmiş daha sonra katılımcılara bu kelimelerden hangisi olumlu hangisi olumsuz sıfat diye sorulmuştur. Katılımcılar en çok gördükleri kelimeleri olumlu en az gördükleri kelimeleri ise olumsuz sıfat olarak göstermiştir.

Sık görme etkisi farkında olunmayan durumlarda da etkili mi?

Bir başka deneyde, nesne resimleri bilgisayar da bilinçli biçimde ne gördüklerini anlamaları mümkün olmayacak şekilde saniyenin onda biri süresinde katılımcılara gösterilerek, bu nesnelerden hangilerini daha önce görüp görmedikleri, olumlu, olumsuz değerlendirdikleri sorulmuş. Sonuçta katılımcılar en sık gördükleri nesneleri tanıdıklarını ve daha olumlu değerlendirdiklerini ifade etmişler.

Ancak yalın sık görme etkisinin bazı sınırlılıkları bulunmakta,

b1- yalın sık görme etkisinin gerçekleşmesi için daha önce o nesneye ilişkin herhangi bir duygunun olmaması gerekmekte. Bir nesneden nefret ediliyorsa sık görme tam tersi etki ortaya çıkıyor.

b2- bir noktaya kadar sık görme olumlu duyguya yol açıyor bir noktadan sonra artık fark etmiyor. Popüler, sevilen bir şarkıyı çok sık dinlemenin bıkkınlık vermesi gibi.

c- Ulaşılabilirlik fiziksel yakınlığın çekiciliğe yol açmasının bir diğer nedeni. Fiziksel, mekânsal olarak yakın olunan kişilere ulaşma şansı daha fazla, fiziksel yakınlık etkileşime girmek için fırsat hazırlar hatta etkileşime teşvik eder, kapı komşusu olan birisi ile kapıda karşılaşınca önce mecburen günaydın, bir süre sonra nasılsınız diyerek bir etkileşime girme ihtimali çok yüksek.

d-Düşük bedelli etkileşim bir başka faktör. Fiziksel olarak yakın olan kişi ile etkileşime girmek zaman, çaba, emek, para açısından çok daha pratik. Kapı komşusu olan arkadaşa ulaşmak, görüşmek ile uzakta oturan arkadaşla görüşmek harcanacak zaman, çaba, emek açısından eşit değil,

e- Etkileşime girme beklentisi. Yapılan araştırmalar insanların yakın dönemde ilişkiye girme ihtimali olan kişileri daha olumu değerlendirme yönünde olduğuna ortaya koyuyor. Etkileşime girme beklentisinin kendisi olumlu değerlendirmeye yol açıyor.

2-Fiziksel çekicilik, güzellik veya yakışıklılık. Tüm kültürlerde insanları fiziksel görünüşlere göre değerlendirmeyin öğretisi olsa da insanların fiziksel özellikleri veya fiziksel olarak çekici olmaları ilk izlenimler üzerinde oldukça önemli bir etki yaratıyor. Fiziksel güzellik ve yakışıklılık hem izlenimleri hem değerlendirmeleri olumlu olarak etkiliyor.

İzlenimlerde fiziksel çekiciliğin etkisi hakkında yapılan araştırmalar da bu görüşü doğrulamakta.

Yapılan bir araştırma da öğretmenlere nakil olarak gelecek öğrencilerin transkriptleri veriliyor. Aynı transkriptten birine çok güzel bir çocuk diğerine o kadar güzel olmayan çocuk resmi konuyor, öğretmenlerden bu öğrencilerin ne kadar başarılı olacağı konusunda değerlendirme isteniyor. Güzel çocuğun resminin konduğu transkripte bakan öğretmenlerin çok daha olumlu değerlendirme yaptığı görülüyor.

Bir başka araştırma da, araştırma yardımcılarından yolda imza toplamaları isteniyor. Bilinçli biçimde imza toplaması için bir güzel,  bir de çok güzel olmayan 2 kız ile bir yakışıklı bir de çok yakışıklı olmayan 2 erkek seçiliyor. Araştırmanın sonucunda güzel olan kız ve yakışıklı olan oğlanın iki kat daha fazla imza topladıkları görülüyor.

Güzellik evrensel ölçütleri olan bir özellik midir?

Bir grup araştırmacı yüz güzelliğinin de evrensel ölçütleri olduğunu öne sürüyorlar özellikle yüz güzelliği üzerinde araştırma yapılıyor. Güzel olan bir resim herkes tarafından olumlu olarak değerlendiriliyor. Güzel denilen biri kimse tarafından çirkin olarak değerlendirilmiyor farklı derecede de olsa güzel olarak nitelendiriliyor.

Yapılan bir başka araştırmada insanlar yüz ve bedende aynı noktalara bakarak değerlendirme yapıyor, belli bel ve kalça oranındaki kişiler daha çekici bulunuyor. Üçüncü araştırma bebek araştırmaları. Bebeklerle yapılan bir çalışmada bebeklerin güzel resimlere daha uzun baktığı tespit ediliyor.

Bu araştırmaların sonucuna göre demek ki doğuştan gelen bir güzellik anlayışı var ve güzellik evrenseldir deniyor.

Bu görüşün aksine güzelliğin evrensel değil zamana ve kültüre göre değiştiğini savunan görüşler ise bir kültürde güzel kabul edilenin bir başka kültürde güzel kabul edilmediğini, beden ölçülerinin kültürden kültüre değiştiğini öne sürüyor.

Kurak ve yiyeceğin zor bulunduğu yerlerde şişman kadınların daha güzel bulunduğunu, 1950 yılların güzelliğe bakışı ile bu günün güzellik anlayışının aynı olmadığını ve son olarak ta genellikle insanların başlangıçta çekici bulmadıkları kişiyi tanıdıktan sonra sevip çekici bulabileceğini kanıt olarak öne sürüyorlar.

Fiziksel çekicilik genellikle tercih nedeni olmakla birlikte etkisi sınırsız değildir.

a- fiziksel çekiciliğin ilişkilerin kurulması ve devamı üzerindeki etkisi ilişkinin ilerleyen safhalarında azalır

b- insanlar güzel ya da yakışıklı kişileri daha olumlu değerlendirmekle birlikte genel olarak çekicilik düzeyi açısından kendilerine yakın olan bireylerle ilişki kurma eğilimi gösterirler. Buna denklik ilkesi denir.

Güzelliğin Çekiciliğe Yol Açmasının Nedenleri

1-Çekici biriyle olmanın kendisinin ödüllendirici olması

2-Güzel iyidir kalıp yargısı

3-Üreme kapasitesi

4-Kendini gerçekleştiren kehanet

1-Güzellik ödüllendirici olması nedeniyle ilişkilerin kurulmasında katkı sağlıyor.

Güzellik üç şekilde ödüllendirici oluyor.

1-1- Güzel birisi ile etkileşime girmenin kendisi ödüllendirici olabilir. Mesela güzel bir tabloya bakmak haz veriyorsa güzel veya yakışıklı birine bakmakta aynı şekilde haz veriyor olabilir.

1-2- Güzellik bulaşıcı olduğu için. Yapılan araştırmalar güzel birinin yanında bulunan kişinin de olduğundan daha güzel değerlendirildiğini ortaya koyuyor.

1-3-Güzel veya yakışıklı birisi ile ilişkisi olması yakınındaki kişiye popülarite kazandırıyor. Prestij sağlıyor.

2- Güzel iyidir kalıp yargısı. Doğumdan itibaren hep güzellik iyilikle çirkinlik kötülükle bağdaştırılıyor. Kalıp yargılar muhtemelen hale etkisinden ortaya çıkmış olabilir. (Hale etkisi: Belirli bir olumlu özelliğe sahip olan bireyin aslında o özellikle doğrudan ilgisi olmayan diğer özellikleri açısından da olumlu-olumsuz değerlendirme etkisine denir.)

3- Üreme kapasitesi. Üretimsel güçlülük bir bireyin genlerini bir sonraki nesle aktarma kapasitesidir. Evrim kuramcılarına göre tüm canlıların temel amacı genlerinin devam ettirmeyi sağlamaktır. Bir canlı bunu ne kadar başarıyorsa o kadar güçlüdür. Bu açıdan bakıldığında bir kişinin güzel ya da yakışıklı olması karşındaki kişiye o kişinin üretimsel açıdan güçlü olduğu izlenimi verdiği için çekici olarak tercih edilir.

4- Kendini gerçekleştiren kehanet. Güzellere atfedilen zekilik, sağlık, sosyallik gibi özelliklerin gerçekliği ile ilgili araştırmalar yapılıyor. Sonuçta bunların gerçek olmadığı sadece sosyal becerilerinin daha yüksek ve arkadaş çevrelerinin daha geniş olduğu gözlemleniyor. Bu özelliği ise kendini gerçekleştiren kehanet ile açıklanıyor. Güzel ve yakışıklı kişilerle fiziksel özellikleri nedeniyle herkesin arkadaş olmak istemesi sosyal becerilerinin gelişmesine neden oluyor.

 

 

 

Resim Tú Anh tarafından Pixabay‘a yüklendi

Bir yorum bırakın